Getto

Jako handlarze byli serdecznie witani, ale tylko ci pochodzenia niemieckiego bądź orientalnego. Gdy w latach 1348-1349 szalała w Europie dżuma, właśnie ich obwiniano w wielu krajach o zatruwanie wody i mszczono się na nich w przerażający, morderczy sposób. Żydzi uciekali do Włoch, do Wenecji, którą znali jako miasto tolerancyjne i otwarte. Okazało się to wprawdzie prawdą, ale miało swoją cenę.

Zubożała po wojnach z Genuą Wenecja sporządziła tzw. condottę, czyli umowę zawieraną na czas określony, na mocy której Żydzi mogli prowadzić działalność handlową i udzielać kredytów oprocentowanych na 10-12%. Po uiszczeniu stosownej opłaty byli też zwolnieni z podatku. Czasowy charakter umowy weneccy urzędnicy chętnie wykorzystywali, żądając wciąż nowych i coraz wyższych opłat za jej przedłużenie. Sytuacja ta trwała do roku 1395 roku, kiedy wzbogacone miasto zdecydowało się nie odnawiać condotty. Żydzi otrzymali dwa lata na opuszczenie jego murów. Pozostać mogli jedynie lekarze, którzy w oczach wielu Wenecjan cieszyli się większym uznaniem niż ich chrześcijańscy koledzy.

Dopiero w 1516 roku Żydzi mogli wrócić, otrzymując do dyspozycji teren dawnej odlewni w dzielnicy Cannaregio. To właśnie od włoskiego słowa „gettare” ("odlewać") wywodzi się nazwa getto lub ghetto – wtedy kojarzona z bezpieczeństwem i ochroną, a nawet dobrobytem. Dla Wenecjan wydzielenie takiej dzielnicy nie było niczym szczególnym i nie musiało oznaczać dyskryminacji. Podczas podróży handlowych po Oriencie sami otrzymywali podobne dzielnice, zamykane na noc, w których mogli kultywować własne tradycje i podlegać własnemu sądownictwu.

Podobnymi przywilejami cieszyli się mieszkańcy Ghetto Nuovo, ku niezadowoleniu niektórych księży, którzy próbowali buntować wiernych przeciwko nowym przybyszom. Ich zamiar się nie powiódł; względy finansowe zwyciężyły nad religijnym fanatyzmem, którego Żydzi w Wenecji - przynajmniej według tego obrazu historii - nie musieli odczuwać. Wspólne życie na wyspie nie zawsze było jednak łatwe. Chrześcijanie urządzali na przykład w karnawale tzw. wyścig Żydów. Uczestnikami byli przede wszystkim otyli...

Sytuacja mieszkaniowa w getcie stawała się z biegiem lat coraz trudniejsza. Teren mógł pomieścić około 600 osób, a kiedy ich liczba wzrosła do 2000, domy zaczęto budować wzwyż. Pod koniec XVI wieku miały one nawet po dziesięć pięter, a wysokość każdego wynosiła około 1,60 metra, co ledwo pozwalało mieszkańcom wyprostować się w mieszkaniach. Niestety, wiele domów po prostu się zawaliło, ponieważ ich konstrukcje nie były przystosowane do takiego obciążenia.

Pomimo tych niedogodności Żydom żyło się w Wenecji dobrze i bezpiecznie. Rzadkie ataki ze strony chrześcijan były surowo karane. Rozwijały się sztuka lekarska, księgarska, muzyka i taniec. Dla najlepiej wykształconych Żydów powstała osobna dzielnica - Ghetto Nuovissimo - z wygodnymi, przestronnymi mieszkaniami, a nawet pałacami.

Dobre i dostatnie czasy pierwszego getta na świecie przeminęły wraz z upadkiem Republiki Weneckiej. Dziś słowo "getto", naznaczone koszmarem pogromów i ciężarem niepotrzebnie przelanej krwi, nieco hamuje pełnię zachwytu nad tym spokojnym i klimatycznym zakątkiem Wenecji. Przez pusty plac przechodzi Żyd z pejsami i jarmułką. Pod murem nieliczni turyści milczą, wpatrując się wymownie w kolczasty drut i miedziane tablice przedstawiające okropieństwa II wojny światowej. Przy Campo del Ghetto Nuovo można zwiedzić pierwszy lombard w pierwszym getcie świata.

Pięć synagog z XVI wieku można zobaczyć po uprzedniej rezerwacji, a w Ghetto Nuovo znajduje się najniższy dom starców.

A swoją drogą... Ciekawe, że Wenecjanie nie bali się pić wody po przybyciu rzeszy Żydów, których w całej Europie prześladowano i zabijano na podstawie tych, jakże często „wiarygodnie” przekazywanych i „udokumentowanych” pomówień oraz „faktów”...

Wydaje mi się, że za zakrętem spotkaliśmy wielki, złoty nos. Brat Rioba przy Fondamenta dei Mori ma nie tylko wyróżniającą się część ciała, lecz także szramę na szyi. Ktoś odciął mu głowę w noc Walpurgii 2010 roku. Odnaleziona przylgnęła do jednej z wielu znajdujących się tutaj figur przedstawiających mężczyzn w turbanach: handlarzy Riobę, Sandiego i Afaniego Mastellich oraz wiernego sługę rodziny Mastelli, którego imię nie jest znane.

A w domu Cannariego 3399 żył i zmarł malarz Tintoretto, który spoczywa w pobliskim kościele Madonna dell'Orto, wraz z kilkoma swoimi dziełami - płótnami Sąd Ostateczny i Adoracja złotego cielca - oraz dziećmi Domenikiem i Marią.

Zdjęcia (17)

Komentarze (9)