Niech winy będą Wam odpuszczone

Jüterbog odwiedziliśmy w czerwcu ubiegłego roku, przy okazji wizyty w Wiepersdorf, wtedy w celach kulinarnych i do tego raczej prozaicznych, gdyż miasteczko nie może poszczycić się wyszukanym smakiem serwowanym w tutejszych restauracjach. Wylądowaliśmy wówczas w amerykańskim barze o dość ciekawej atmosferze i przeciętnym jedzeniu, do którego jedziemy sobie i dziś. Trochę z sentymentu, trochę dla tej nieoczekiwanej na brandenburskich piaskach amerykańskości.

Miasteczko zapyziałe, lekko zagubione pomiędzy Berlinem a Wittenbergą, z militarną i reformatorską historią. Od wieków całe pokolenia posłusznych wojaków nasączały okoliczną ziemię swoją krwią. Do dziś stoją tutaj opuszczone koszary, a nazwy mówią same za siebie – Stary Obóz, albo Nowy Obóz. I taka też jest tutejsza, nieco zardzewiała atmosfera. Fakt, że to stąd Fryderyk Wielki rozpoczął wojnę z Austrią i Saksonią, która przerodziła się w brutalną i niszczycielską Wojnę Siedmioletnią o zasięgu światowym, aż skrzypi i metalicznie jęczy. Zanim jednak do tego doszło, na tych terenach żyli Słowianie połabscy. Pierwsza wzmianka o Jutriboc pochodzi z 1007 roku, a nazwa podobno wywodzi się od pierwszej kobiety o imieniu Jute, która przekroczyła miejską bramę z białym kozłem (po niemiecku Bock). I już mamy Jüterbog.

Z amerykańskich czerwonych kanap patrzymy na piękny ratusz. Prezentuje się świetnie na ogromnym placu, z wieloma szczegółami do odkrycia, w tym z sądową altanką, która służyła do publicznego wymierzania sprawiedliwości. Kiedyś wokół niego tętniło handlowe życie, a handel suknem przyczyniał się do dobrobytu miasta.

Niedaleko stąd do kościoła pw. św. Mikołaja, chyba najbardziej charakterystycznej budowli i symbolu miasta. Gotycki kościół ma dwie różnie zakończone wieże, połączone pomostem. Wyjście na nie należy do obowiązkowych punktów zwiedzania i jest godne polecenia. Widok imponujący, ale wysokość jeszcze bardziej. W samym kościele, oprócz standardowego zestawu: ołtarza głównego i bocznych, organów, obrazów i figur świętych, trzeba zatrzymać się przed wielką drewnianą skrzynią, zwaną skrzynią Tetzla, związaną z działalnością Johanna Tetzla, dominikanina, przeora klasztoru w Głogowie i inkwizytora w Polsce.

Tetzel był duchownym, który już wcześniej zajmował się głoszeniem odpustów, a pod koniec 1516 lub na początku 1517 roku został zaangażowany przez arcybiskupa Albrechta von Brandenburg do propagowania odpustu związanego z finansowaniem budowy Bazyliki św. Piotra w Rzymie. Gorliwie wykonywał swoje zadanie, zdobywając rozgłos i uznanie jako kaznodzieja Odpustowy. Działalność zorganizował niemal perfekcyjnie, prowadząc kampanię, w której wierni mogli uzyskać odpust, czyli darowanie kar doczesnych za grzech, także tych, które miały obciążać dusze zmarłych. W popularnych opowieściach o jego działalności pojawia się możliwość wykupienia odpustu za grzech jeszcze niepopełniony.

Skrzyni takich jak tutejsza miało być kilka. Wnoszono je uroczyście do odwiedzanych miast w procesji, z czerwonym krzyżem na czele. Z hasłem znanym do dziś: „Gdy tylko złoto w misce zadzwoni, do nieba jakaś duszyczka pogoni”. A także z mniej przyjemnym, ale bardzo skutecznym w sprawach hojności straszeniem ogniem piekielnym i niewyobrażalnymi mękami. Tetzel napełniał skrzynie pieniędzmi, z których część miała trafić do Rzymu na budowę Bazyliki św. Piotra, a część służyć spłacie zobowiązań arcybiskupa Albrechta von Brandenburg wobec bankierów Fuggerów.

I pewnie umarłby w glorii świętości sławy, gdyby nie niejaki Marcin Luter, który, oburzony nadużyciami związanymi z odpustami i sposobem ich głoszenia, sformułował 95 tez, zapoczątkowując spór, który stał się jednym z impulsów reformacji. Do tego wyszły na jaw oszustwa Tetzla i defraudacje, a także fakt spłodzenia dwójki nieślubnych dzieci. Tetzel wycofał się z odpustowego życia do klasztoru w Lipsku, gdzie przed śmiercią miał jeszcze odczytać pełen łaski list od Lutra, pocieszającego go, że nie wszystkie jego czyny były złe.

Wracając jednak do skrzyni w kościele św. Mikołaja: została ona odzyskana przez niejakiego Hansa von Hake, który napadł Tetzla, gdy ten oddalał się z nią w drodze do kolejnego miasta. Kiedy zakonnik zaczął grozić mu piekłem i szatanami, Hans pomachał mu własnoręcznie przez niego podpisanym odpustem na poczet grzechu przyszłego.

Zaglądamy na wystawę o reformacji, przygotowaną w ramach trwającego roku jubileuszowego (500 lat), w dawnym kościele zakonu franciszkańskiego, dziś wykorzystywanym jako biblioteka i centrum wystawowe. Świetnie przedstawiono tu cały proces, a właściwie procesję: docieranie do kolejnych miast i wyciąganie od biednych ludzi pieniędzy na poczet czegoś, czego nikt nigdy nie widział. Biorąc pod uwagę, jak młoda była wówczas rozwijająca się doktryna czyśćca, a także to, jak niewiele dbano o rzetelne informowanie wiernych, trudno się dziwić bogactwu Watykanu i niemieckiego Kościoła. I w sumie, pomimo cichego uroku Jüterbog, wyjeżdżamy stąd ze smutkiem. Co innego uczyć się z podręczników o zamierzchłej historii, a co innego stanąć obok niej tak blisko.

Zdjęcia (21)

Komentarze (2)